استاد شهید،  فرزانه ترین رهبر وروشن اندیش ترین سیاست گری بود که تلاش برای تغیر موقعیت اجتماعی، ارزش گذاری به جایگاه انسانی و تأمین حقوق شهروندی زنان را نه یک شعار سیاسی ، بلکه یک وظیفه ی انسانی وتعهد سیاسی ـ اجتماعی میدانست.

او میگفت : درجامعه ای که جهل و جنایت در اراده ی سیاسی واستبداد تاریخی مردان است و مرد  حتی به دختر ، مادر و فرزندانش رحم نمی کند . مرد ،جوشن پوشی است که در بیرون آدم می کشد و در خانه به زن و اولادش زور می گوید تا عقده های شکست و افتخارات پیروزی اش را در سیمای خشونت ورزیدن به جنس مخالف به نمایش بگذارد.  

در اندیشه ی استاد شهید، عدالت، تنها به مفهوم تأمین حقوق اقلیت ها ومشارکت سیاسی اقوام حاشیه نشین در قدرت نیست بلکه او معتقد بود که عدالت، زمانی تحقق می یابد که تمام اقشار اجتماعی از احترام انسانی و اعتبار شهروندی برخوردار گردند وهویداست که تقریبا نیمی از اقشار اجتماعی را زنان تشکیل می دهند که درفرهنگ و بینش اجتماعی ونیز در رویه ی نظام های سیاسی، این قشر، فراموش شده ترین و مظلوم ترین اقشار جامعه می باشد.

تأمین پروسه ی عدالت اجتماعی را بدون به رسمیت شناختن هویت مستقل اجتماعی زنان واعتراف به حقوق شهروندی آنان، ناقص و بلکه نا ممکن می دانست.

مزاری چرا منتقـد دولت مجاهد ین بود ؟

 ازنظر شهید مزاری ، دو لت مجاهدین براصول قومیت ، شریعت و حزب استوار بود که یک اصل باطل ، مردود وتحریف شده جهانی است  .

اومیگفت  :

عدالت به عنوان یک اصل هیچگاه نتوانست در ساختار فکری نظام سیاسی مجاهدین نفوذ کند. همچنین مردمی بودن نظام نیز با توجه به رهیافت قومی و گرایش های خونی، متناسب با یک دولت مردم سالار مورد توجه قرار نگرفت. در واقع جایگاه مردم در چار چوپ مذهب و ملیت خاص که با ساز و کار دولت ملی در عصر نوین همخوانی نداشت تعریف می گردید. بنابر این تنها اصل بنیادین و محوری در دولت احزاب جهادی، اصل شریعت بود که این اصل نیز به دلیل قرائت فرقه ای نتوانست روح عام گرایی به وفاق بخشی را در سطح جامعه حفظ کند .
بدین تر تیب شریعت بجایی القا نقش هویت ساز و وحدت آفرین در عرصه ای ملی شکافهای سیاسی و اجتماعی را بیش از بیش تشدید بخشیده و جامعه را به واگرایی و ستیزه جویی گروه ها مبتلا نمود.

  مزاری مردباحوصیله ،مصمم ، درتصامیمش قاطع ،باعاطفه ، صادق به وعده هایش وازهمه اینکه دارای عالی ترین تقوای نفسی چون خمینی ونهروبود ، بعدازشهادتش کسی به ارزش یک تومان ویا دالری دارائی شخصی اش راسراغ نخواهند داشت .

مزاری شکل دهنده ائتلاف احزاب جهادی علیه دولت کمونیستی وقت بود ، توافقنامه جبل السراج رابین احزاب جهادی به امضاء رسانید وازینطریق پایه های دولت کمونیستی رامتزلزل وواژگون ساخت

اما افسوس دست ناملموس بیگانگان وعمال داخلی آنها آنقدرمذوورانه وزیرکانه به انحلال این اتحاد وائتلاف جوان پرداخت که دوستان جهاد رادشمن همد یگرساختند بخاک ذ لت ومایوسیت نشاند ند تاخودشان پیروز،خوشحال ومصئون زنده گی نمایند .

امروز جایگاه مزاری دیگردرمیان مردم افغانستان خالی است .

پیام من به همه راهروان ، دوستان وهواداران مزاری قهرمان واسطوره جهاد اینست که درمبارزه مانندمزاری رزمید ودرپای آرما نش مزاری وار با افتخارمرد ، ذ لت رانباید پذ یرفـت .

شادباد روح پاک مزاری ویاران صادقش

جاویدان باد آرمان مقـد سـش .